Taalperikelen in H1 van Heerestraat en Rozenlaan

heerestraat

Nooit eerder las ik het eerste hoofdstuk van een boek met zoveel taalgerelateerde (en, toegegeven, culturele) verwarring dat ik er asap een blogje over wilde schrijven. Maar ja, voor alles een eerste keer, want na het lezen van een twintigtal pagina’s van Heerestraat & Rozenlaan ging ik rechtstreeks naar m’n computer toe in plaats van naar het volgende hoofdstuk.

In deze blog wil ik het dus hebben over een van mijn stokpaardjes van de afgelopen jaren, namelijk dat overdreven Nederlands taalgebruik heel wat Vlaamse lezers zoals mij jammerlijk op armlengte houdt …

Om dit te illustreren heb ik hieronder even samengevat wat ik zou aanduiden als proeflezer in het eerste hoofdstuk van dit boek. Alles waarover ik struikelde tijdens het lezen, dus. Nu kan je zeggen: “Ja logisch toch dat het super-Nederlands is, het is een NL-auteur én speelt zich af in Nederland”, en dat klopt, het ligt misschien nog ietsje anders dan de te “Hollandse” vertalingen waarover we ook wel eens klagen in de Vlaamse blogwereld. Toch vond ik dit geval zo extreem dat ik Heerestraat & Rozenlaan de ideale kandidaat vond voor een kleine case.

Heb ik taalkundige onderbouwing hiervoor? Meh, nee. Puur op basis van mijn eigen taalgevoel waren dit de woorden, termen en gebruiken die me even deden pauzeren tijdens het lezen. Je hoeft het er niet mee eens te zijn en ik spreek uiteraard niet voor alle Vlamingen (sorry, geen politieke ambities ;-)), maar deze blog is dan ook gebaseerd puur op mijn persoonlijke leeservaring als kritisch schrijfmens dat lezen en redactie soms moeilijk van elkaar kan loskoppelen. Enjoy! Or don’t 🙂

Woorden die ik als proeflezer zou aanduiden met een neutraler alternatief erbij:

  • Kisten: legerlaarzen (zelf zou ik bottines gebruiken, maar dat is in NL dan weer geen standaardtaal)
  • Bouwkeet: gewoon een werf, I guess?
  • Lullig/lullen: hier bij ons (in Belgisch-Limburg of althans mijn persoonlijke omgeving) is dat echt een heel ordinair woord, maar misschien dat andere delen van Vlaanderen het wel ooit eens gebruiken?
  • Appelsap met prik: bruisend appelsap (‘prik’ wordt hier nooit gezegd tenzij je een injectie bij de dokter krijgt, haha)
  • Het jaar is nog lang zat: gezien dit in dezelfde paragraaf gebruikt wordt met alcoholische drank, dacht ik even dat het over zat = aangeschoten ging 😊 ‘Lang genoeg’ is een prima, neutraal alternatief.
  • Spuugt: mag ‘spuwt’ ook?
  • Gadver: Ik dacht eigenlijk altijd dat het gatver was met een T? 😀
  • Poep: Ik wil een politieke partij oprichten om het woord ‘poep’ in geschreven taal te VERBIEDEN (sorry Lisette Jonkman ;-)) want bij ons betekent dat dus gewoon je booty. Dus die “muur de kleur van poep” in dit boek is voor mij vleeskleurig. XD Zeg aub gewoon uitwerpselen of stront of zoiets, pleaaaaaase I’m begging you. (En poepen als werkwoord is 16+ bij ons, dat ook weer even in de marge ;-))
  • Hondsvermoeiend: Hondsmoe, oké. Hondsvermoeiend klinkt een beetje verzonnen tbh. (Al heb ik eigenlijk niets tegen woorden verzinnen, dus oké, whatever, carry on)
  • Huizenwissel: Bedoelen ze gewoon de verhuis (ze wonen er toch al?) of is het één of andere swap, I’m confused? Oh wacht! *inspiratie* Bedoelen ze misschien dat de kinderen … naar het huis van de andere ouder moeten? Wordt dat in Nederland zo genoemd? Hmmm. Niet duidelijk uit de context want het wordt gewoon gebruikt als tijdsaanduiding.
    EDIT: Inmiddels “ontkracht” dat dit NL is, het blijkt gewoon een term te zijn die ik niet ken omdat ik oud ben (?) XD 
  • Ledikant: Ik dacht eerlijk gezegd dat een ledikant iets voor een babybedje was (no clue what exactly), dus blijkbaar heb ik het nooit geweten. Deze wil ik toch even opzoeken dus, brb. [1 minuut later] Oké, Google is het met me eens en geeft allemaal babybedjes weer. Ik denk dat het gaat over de latoflex/lattenbodem maar zeker ben ik niet.
  • Gut: Ik denk dat zelfs Nederlanders zélf wel weten dat dit een extreem Nederlandse uitdrukking is. Beetje de “amai” van boven de grens, laat ons zeggen: iedereen kent het, maar niemand van de andere kant zou het ooit gebruiken. Eerder zou ik hier gaan voor ‘jeetje’, al gebruik ik dit zelf ook enkel in geschreven taal en nooooooit gesproken taal.
  • Zak- en kleedgeld: Deze term heb ik nog nooit gehoord. Al is die natuurlijk wel begrijpbaar, ik vind het toch een beetje nodeloos log. Ga gewoon voor zakgeld en dan begrijpt iedereen je prima. Dat je er ook kleren mee kan kopen is implied.
    EDIT: ook dit wordt blijkbaar ook in BE gebruikt, ik ken het alleen echtechtecht niet en dus werd het foutief bestempeld als NL, whoops. 🙂 

Culturele verschillen die niet gekaderd worden voor BE-lezers:

  • Oudejaarsconference: Ik vermoed dat dit een of andere show is die bij de jaarwisseling op televisie komt? Iets zoals Geert Hoste bij ons vroeger was? Dat kent de jeugd hier wel niet meer denk ik.
  • Het is in Nederland traditie om oliebollen (smoutebollen) te eten op nieuwjaar. Dit weet ik ongeveer sinds mijn 27ste of zo, dus ik betwijfel ten zeerste dat Vlaamse YA-lezers van 13-18 dit weten. Door gewoon iets te zeggen zoals dat oliebollen op nieuwjaar de nationale trots zijn of “naar goede gewoonte vieren we het met de traditionele oliebollen” krijg je met een minimaal aantal woorden toch iets van kadrering, wat nu ontbreekt. Het komt erg random over voor een gemiddelde Vlaamse lezer, vermoed ik.
  • Dobbelen: hoe kan je dobbelen voor een A-B-vraag? Zou je dan niet eerder kop of munt doen? Is dit een “Hollands” gebruik? I wonder …
  • Bijbelvakanties: Blijkbaar zijn bijbelvakanties een ding in een mysterieuze plaats die Ameland heet. Who knew! (Heel blij dat ik in Belgisch-Limburg woon waar iedereen onder de 75 alleen maar naar de kerk gaat voor begrafenissen :-)).
  • Goede tijden, slechte tijden: Ik vraag me echt af of echte YA’s (ik ben natuurlijk al dubbel zo oud) zoiets kennen. Een oudemensensoap uit een ander land is doorgaans niet echt basiskennis voor 15-jarigen. Als het gewoon even terloops vermeld wordt in de context van een televisieprogramma, oké, maar er wordt zelfs dieper ingegaan op bepaalde personages (Ludo Sanders?) en zo. Tja, dan laat je je Vlaamse lezer echt wel in de kou staan.
  • Achtuurjournaal: Ons journaal is om 19 uur 😉 Oké detail! Maar je kan altijd gewoon neutraal ‘journaal’ zeggen, zodat niemand van het doelpubliek hierbij moet fronsen dat het een uur te laat of te vroeg is.
  • Vuurwerkgerelateerde termen: In België wordt er her en der wel vuurwerk afgeschoten op Nieuwjaar, maar hiervoor moet je vergunningen hebben en dit is geen cultureel ingeburgerde traditie à la “ja dat doet iedereen zelf, thuis, elk jaar.” Ik heb alleszins nog nooit iemand zelf vuurwerk zien afschieten (thank god, als ik de horrorstories van onze noorderburen hoor) dus deze situatie zorgde tijdens het lezen voor wat verwarring:
    • Astronauten: ???? Voor alle duidelijkheid, het zijn geen échte astronauten, dus ik ga er maar van uit dat dat vuurwerk is. Maar gezien de eerste vermelding ervan is “Anders sta ik daar nog met die kutastronauten” kan je echt niet afleiden waar het over gaat. Evenmin bij de volgende vermeldingen. Je moet het al echt gaan afleiden uit de ruime en dus niet directe context.
    • Grondbloemen: ???? Wat the fuck zijn grondbloemen???????????????? Ik ga er opnieuw maar van uit dat dit iets met vuurwerk te maken heeft, maar er staat alleen ‘dat een personage zich erover ontfermt’. Dus ik was al aan het denken: misschien heeft het vuurwerk de bloemen in de tuin aangetast of zo? SAVE DE GRONDBLOEMEN FROM THE FIRE! En zo.
  • Extreem veel gevloek: Ik denk nu niet dat dit per se afhangt van Vlaanderen of Nederland, maar 2x lullen, 2x wijven, 1x kut, 2x schijt … Dit vind ik behoorlijk ordinair taalgebruik voor één enkel hoofdstuk in een YA-boek. Gelukkig was het niet schelden met tyfus en kanker, zoals in Nederland de gewoonte (?) is, maar ik vond de keuze van vloekwoorden en veelvuldigheid waarmee ze gebruikt worden niet erg classy persoonlijk.

Zo, lang blogje, en dat voor de analyse van slechts 1 hoofdstuk! In de volgende hoofdstukken (ik zit nog niet erg ver in het boek) struikelde ik onder andere nog over een ons (geen idee hoeveel een ons weegt) en doeg (ik haat dit NL-woord ongeveer even hard als ‘môgge’) maar verder viel het gelukkig wel mee – vooral dat eerste hoofdstuk springt er echt uit als een aanval op mijn taalminnende zintuigen en ook vanwege het ontbreken van culturele context.

Hopelijk vond je het interessant om te lezen en biedt het stof tot nadenken. Nu snel verderlezen in dit boek!

Doei/salut!

15 thoughts on “Taalperikelen in H1 van Heerestraat en Rozenlaan

  1. Ik kan wel met sommige opmerkingen leven en dingen die hier totaal niet gezegd worden, maar aan de andere kant, denk ik dat veel opmerkingen hier een beetje gaan om persoonlijke ervaring. (Zoals je al had gezegd.) Huizenwissel en kleedgeld behoren ook in België tot de woordenschat van kinderen met gescheiden ouders. Bovendien uit ik zelf ook oliebollen op Nieuwjaar en ken ik mensen die op Bijbelvakantie zijn geweest. Het is allemaal een beetje relatief. Maar waar ik me in dit boek ook aan heb gestoord waren de scheldwoorden. Nu ja, ik scheld als tiener ook veel, maar soms was het inderdaad een beetje te veel.

    • Ja sowieso! Veel hangt af van je eigen infobubbel (regenbroek hahaha XD), want mijn ouders zijn ook gescheiden in mijn tienerjaren, en toch ken ik die term “huizenwissel” niet – ook niet via vrienden of zo.

      De regio – zelfs binnen Vlaanderen – is natuurlijk eveneens bepalend. Ik denk (?) bijvoorbeeld dat ze bij jou in West-Vlaanderen nog veel religieuzer zijn (het bijbelvakantiegedoe) dan hier, waar zelfs trouwen voor de kerk al erg abnormaal is bij mensen van onze leeftijd. Terwijl voor een West-Vlaamse ex-collega het wel superstandaard was om voor de kerk te trouwen!

      Het schelden is inderdaad een puntje waarop ik ook afknap. Het mocht een tikkeltje cleaner! Verder vind ik het so far trouwens wel een vermakelijk boek met een fijne stijl, dus ik ga het zeker niet maar 2 sterretjes geven ofzo vanwege deze “struikelpuntjes” 🙂 De hoeveelheid ervan op amper 20 pagina’s vond ik in dit geval gewoon erg frappant en dus een blogje waard! (Als ik Nederlands lees ga ik gewoon ergggg snel in proeflezermodus vrees ik haha …)

  2. Schelden met kanker en tyfus is in Nederland ook not done hoor. Het gebeurt wel, maar sociaal geaccepteerd is het niet.
    Hondsvermoeiend vind ik wel een beetje gek. Ik heb niet het idee dat dat goed is? 😅 Hondsmoe inderdaad wel. Apart dat er zoveel woorden zijn in 1 hoofdstuk. O trouwens, dat stuk over vuurwerk snap ik ook niet, terwijl ik wel in Nederland woon.

    • Gelukkig maar dat het niet sociaal geaccepteerd is! Maar ik denk omdat die scheldwoorden “de ergste” zijn in Nederland, dat lul, schijt en kut minder erg overkomen. Terwijl dit bij ons wel als echt fel schelden wordt aanzien. Al scheld ikzelf ook suuuupervaak met kut hoor 😀 Alleen op papier komt het toch vrij heftig over.

      Grappig dat jij de vuurwerktermen ook niet kent! Het was echt verwarrend want in 1 hoofdstuk al deze termen én je kent nog geen enkel personage (het waren er een vijftal) dus pfoeh, paar ‘huh’-momentjes gehad hoor 😀

  3. Haha ik snap de verwarring. Het achtuurjournaal is hier eigenlijk het belangrijkste en meest uitgebreide journaal van de dag, dus is ook een apart iets. Net zoiets als GTST een hele populaire soap is, ook bij YA’s. Al jaren. Spuwen gebruiken wij dan weer niet, alleen als je vuur spuwt zoals bij een draak. Of een waterkanon. Stront is bij ons dan weer redelijk ordinair, poep/poepen is de nette variant ervan die ook als eerste aan jonge kinderen wordt geleerd. Ik vind het gevloek nog wel meevallen en kanker is absoluut niet een gebruikelijk scheldwoord. Helaas gebeurt het wel vaak, maar het is niet normaal.

    • Haha @ vuur spuwen, dat werd inderdaad niet bedoeld 😀 Ik vind ‘spuug’ gewoon heel vies en “net niet juist” klinken persoonlijk, geen idee waarom! Ik snap wel dat poep/poepen bij jullie gebruikt wordt ook voor kinderen enzo, maar als je een boek uitgeeft denk ik dat die dubbelen betekenis (poepen is seks hebben bij ons) toch echt wel té extreem is om te negeren. Een neutraler woord fixt dat in 1-2-3! En hmm, misschien net omdat ziektescheldwoorden bij jullie extreem zijn, dat lul etc minder extreem overkomt? Maar hier in mijn omgeving zijn dat al vrij heftige woorden, wie weet dus omdat we geen tyfus en kanker hebben als overstijgende trap. Interessant gegeven wel!

  4. Leuk om te lezen! Ik ben het met een paar dingen absoluut eens, zoals lang zat -> lang genoeg.

    Een paar ophelderingen:
    Ledikant is inderdaad een beetje een stom woord. Dat is een gewoon bed met ombouw en lattenbodems enzo, en wordt gebruikt om het contrast met een boxspring aan te geven eigenlijk.
    Oudejaarsconference is inderdaad een cabaretvoorstelling die met oudjaar wordt uitgezonden en die terugblikt op het jaar.
    Een ons is hier 100 gram.

    O, en van Bijbelvakanties had ik nog nooit gehoord!

  5. Dit boek is echt heel heel heel erg ‘Nederlands’. Je wilt ook echt niet weten wat voor woorden er af en toe uit een tienermond spuiten (ik mag het dagelijks aanhoren van een afstandje).

    Ik vind dit soort lijstjes wel mooi. Vooral omdat er ook Vlaamse vertalingen uitkomen waarbij ik verward raak. Als ik bottines zou tegenkomen, zou ik echt niet aan laarzen denken.

    Een bouwkeet is overigens een soort huisje/hutje wat bouwlieden gebruiken om te pauzeren e.d. Niet echt een werf.

    en grondbloemen zijn inderdaad een soort voorwerk. Astronauten is gewoon een rotje en een merk, wat overigens helemaal geen gangbare term is in Nederland. (Wist je dat er ook astronauten in België worden verkocht? De eerste webshop die ik tegenkwam voor dit vuurwerk, was Vlaams).

    • Oh oef die vaststelling lag dan toch niet aan mij dat het héél NL was 😀 Ja bottinnes is uit mijn eigen manuscript ook weggefilterd natuurlijk, is echt wel Vlaams, maar net evenzeer ken ik “kisten” ook pas sinds een paar jaar als jullie variant daarvan! Legerlaarzen lijken me dus wel een oké middenweg, nee? 🙂

      Ongetwijfeld wordt er hier ook vuurwerk verkocht, maar dat is dan toch echt wel voor een kleine doelgroep en absoluut niet ingeburgerd. Alleszins grappig om te weten dat het een merk is 😀 Want het stond volgens mij niet met hoofdletter? Extra verwarrend 😀

      Thanks voor je toelichting alleszins, weer wat extra duidelijkheid rond sommige termen!

      • Ik zou ook voor legerlaarzen hebben gekozen. Dat is de meest duidelijke middenweg voor het hele taalgebied.

        Wat het gekke aan vuurwerk is dat de termen nog wel eens veranderen. Volgens mij is er geen eenduidig woord voor bepaalde type vuurwerk. Hoe noemen jullie die kleine pijltjes? Ik ben opgegroeid met de term babypijltjes, maar op andere plekken in Nederland worden die ook weer anders genoemd. #verwarringalom. We kunnen die bende maar beter gewoon afschaffen hahaha

      • Tja, wij hebben er niet echt wijd ingeburgerde termen voor denk ik, omdat vuurwerk hier dus vooral door professionals wordt afgestoken. Het is niet zo’n “volksding” hier, dus in de volksmond wordt het ook niet zoveel gebruikt, eerder in gespecialiseerde kringen :-/ Geen idee dus 😀

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s